3. อารยธรรมสมัยคุปตะ (320-186 ปีก่อนค.ศ.)

พระเจ้าจันทรคุปต์ ทรงตั้งราชวงศ์โมริยะ ที่ ปรึกษาของพระองค์เป็นพราหมณ์ ชื่อ โคทิลยะ หรืออีกชื่อ คือ ชนกิยะ เป็นผู้มีความรู้ในด้านการปกครอง การบริหาร และการเศรษฐกิจ และใช้ความรู้จากคัมภีร์อรรถศาสตร์มาบริหารประเทศโดยเฉพาะ ในด้าน เศรษฐกิจของประเทศในสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ มีนักปราชญ์ชาว กรีก ชื่อ Megasthenes มาอยู่ในราชสำนักด้วย ทำให้เราทราบว่ามีการ แลกเปลี่ยนความคิดระหว่างอินเดียและกรีก พระเจ้าจันทรคุปต์ทรงขยายอาณาเขตมาทางตะวันตกจนถึงเขตแดนของอาณาจักรเซเลอคุสของกรีก ทรงทำสงครามชนะพระเจ้า Nicator แห่งเซเลอคุส พระธิดาของพระเจ้า Nicator ถูกส่งมาเป็นมเหสีของพระเจ้าจันทรคุปต์ที่เมืองปัตลีบุตร ทรงผูกสัมพันธไมตรีกับกรีก ดินแดนประเทศอินเดียสมัยนี้มีแคว้นมคธ แคว้นมาลวะ แคว้นกุจราช แคว้นเบงกอล อาฟกานิสถาน คือ ตีดินแดนกลับคืนมาจากกรีกทั้งหมด Megathenes บันทึกไว้ว่า พระราชวังที่กรุงปัตลีบุตรงดงามมาก พระเจ้าจันทรคุปต์ทรงแบ่งอาณาจักรอินเดียเป็น 3 ภาค แต่ละภาคมีข้าหลวงปกครอง ข้าหลวงเหล่านี้ขึ้นโดยตรงกับพระองค์ ตำแหน่งข้าหลวงมักเป็นการสืบทอดในตระกูล ทรงจัดระบบการปกครองตนเองในชนบท กษัตริย์เป็นเจ้าของที่ดิน ผลิตผลที่ได้หนึ่งในสี่ต้องเข้าท้องพระคลัง รัฐบาลดูแลเรื่องการทดน้ำ มีการสำรวจสัมโนครัว มีการใช้ใบผ่านทางสำหรับคนต่างชาติ มีหน่วยสืบราชการลับดังเช่นประเทศตะวันออกทั้งหลายในสมัยนั้น ทางด้านวิทยาการ ทรงให้สร้างมหาวิทยาลัยหลายแห่ง ที่สำคัญ คือ มหาวิทยาลัยตักศิลา อันเป็นแหล่งรวมศิลปวิทยาการแขนงต่างๆ ของตะวันออก

     พระเจ้าอโศก (271-231 ปีก่อนค.ศ.)

ผู้เป็นพระนัดดาขึ้นครองราชย์ ทรงเป็นพระเจ้าแผ่นดินองค์แรกของอินเดียที่มีอาณาจักรกว้างใหญ่ เพราะทรงทำสงครามขยายดินแดนอยู่เสมอ เมื่อคราวที่ทรงยกทัพไปตีเมืองกาลิงกะ ทรงทอดพระเนตรเห็นคนตายและคนทรมานจากสงครามจำนวนมาก ทำ ให้สลดพระทัย จึงทรงยุติการทำสงคราม หันมาใฝ่พระทัยในทางศาสนาแทน ทรงหันมานับถือศาสนาพุทธ แต่ทรงสนับสนุนศาสนาอื่นให้เท่าเทียมกันด้วย ทรงโปรดให้สลักคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าบนแท่งหินไว้ตามที่ต่างๆ ทั่วอาณาจักรของพระองค์ ทรงให้เขียนคำสอนของพระพุทธเจ้าเป็นภาษาบาลี แทนที่จะเป็นภาษาสันสกฤต ทั้งนี้เพื่อให้ คนธรรมดาอ่านได้ ทรงส่งคนไปเผยแพร่ศาสนาพุทธถึงต่างแดน กษัตริย์ของศรีลังกาก็เปลี่ยนมานับถือศาสนาพุทธด้วย

ชีวิตความเป็นอยู่ของคนอินเดียสมัยนี้ เป็นช่วงที่รุ่งเรืองการแบ่งชั้นวรรณะในสังคมมีกฎเกณฑ์ที่ผ่อนปรนลงบ้าง มีการแต่งงานกับคนต่างชาติ ต่างเผ่าพันธุ์และคัมภีร์อรรถศาสตร์อนุญาตให้มีการหย่าร้างได้ และหญิงม่ายแต่งงานใหม่ได้ ศาสนาทุกศาสนาได้รับการสนับสนุนจากพ่อค้าและช่างฝีมือ ศาสนาส่วนใหญ่สอนเรื่องอหิงสา และเรียกร้องให้คนทานแต่ผัก (มังสวิรัติ) ในกองทัพยังใช้เทคนิคอยู่เช่นเดิม คือ มี ช้าง ม้า รถรบ และพลเดินเท้า ผู้ที่จะมาบริหารเรื่องการเมือง-เศรษฐกิจต้องได้รับการฝึกฝนมาอย่างดี การคมนาคมติดต่อเพิ่มขึ้นมากและสามารถติดต่อกันได้กับเมืองหลวง คือ ปัตลีบุตร ใช้แรงงานคนถางป่าเพื่อทำประโยชน์จากที่ดิน มีการขุดเกลือทำเหมืองเหล็กและแร่ธาตุอื่นๆ พวกวรรณะศูทรทำงานกับพ่อค้าและในโรงงาน นับว่าอิสระขึ้น พระเจ้าอโศกทรงใช้ธรรมะมาปกครองบ้านเมือง ไม่ให้มีความรุนแรงเกิดขึ้น ทรงสร้างโรงพยาบาลสำหรับคนและสัตว์ด้วย ทรงให้ปลูกไม้ผลไว้ตามทางเพื่อให้คนเดินทางได้รับประทานและได้อาศัยร่มเงาพักเหนื่อย ทรงสร้างบ้านพักคนเดินทางไว้ทั่วไปด้วย

สมัยราชวงศ์โมริยะ เริ่มต้นงานประติมากรรมสลักหินและงานสถาปัตยกรรม ทำเสาอาคารด้วยหินทราย สลักด้วยลายสัตว์พร้อมคำจารึก เจดีย์ของศาสนาพุทธมีขนาด ใหญ่ขึ้นและตกแต่งมากขึ้น ประติมากรสลักงานชิ้นใหญ่ขึ้น ถ้ำ ตามภูเขาได้รับการตกแต่งใหม่ด้วยงานทางศิลปะ ทางด้านวิชาการตื่นตัวมาก เมืองโบราณอย่างตักศิลารุ่งเรืองขึ้นมาก เพราะเป็นเมืองที่สำคัญทาง วิชาการและการทหาร มีนักศึกษาจากทั่วทุกทิศมาเรียนวิชาแขนงต่างๆ ราชวงศ์โมริยะได้สิ้นสุดลงราว 186 ปีก่อนค.ศ. ตรงกับที่อาณา จักรกรีกเกิดขึ้นมากมายทางตะวันตกเฉียงเหนือของอินเดียและบัคเทรีย กษัตริย์องค์หนึ่งของกรีก คือ พระเจ้ามีนันเดอร์ทรงหันมานับถือศาสนาพุทธ คนกรีกส่วนใหญ่สมรสกับคนพื้นเมือง คนกรีกและคนเผ่าต่างๆ เหล่านี้เราเรียกว่า ยาวานา (โยนาเป็นภาษาปรากริต หมายความถึง พวกไอโอเนียน, โรมัน, กรีก และชาวตะวันตกอื่นๆ) พวกกรีกนี้เป็นตัวกลางแลกเปลี่ยนความคิดทางศิลปะและวิทยาศาสตร์ระหว่างอินเดียและยุโรป

 ในขณะเดียวกันก็รับอารยธรรมอินเดียด้วย แต่ในไม่ช้าพวก สากะ (Sakas หรือ Scythians) จากเอเซียกลางได้โจมตีอาณาจักรกรีกจนหมดไป การที่พวกสากะเข้ามาหาแหล่งที่อยู่ทางเหนือของอินเดียนั้น เป็นเพราะโดนจีนซึ่งกำลังขยายเขตแดนไล่มา เผ่าสเตปผู้เร่ร่อนหลายเผ่า เช่น เหยอ-ชิ กุชาน อพยพหนีมาอยู่ที่เอเซียกลาง มาทำสงครามชิงที่อยู่กับพวกที่อยู่ก่อน ในที่สุดเผ่ากุชานได้รับชัยชนะแต่ผู้เดียว ได้ครองดินแดนจากซามาร์คานในเอเซียกลางจนถึงเมืองพาราณสีในลุ่มแม่น้ำคงคา กษัตริย์กุชานองค์ที่ 3 คือ พระเจ้ากนิษกะ เป็นกษัตริย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในหมู่พวกกุชาน ทรงครองราชย์ค.ศ. 78 ตรงกับระบบปฏิทิน Sakabda ของอินเดีย

 พระเจ้ากนิษกะ ทรงนับถือพุทธนิกายมหายาน ทรงโปรด ให้มีการประชุมสงฆ์เป็นครั้งที่ 4 โดยมีพระองค์และพระอาจารย์ คือ วสุมิตร เป็นประธาน โปรดให้จารึกคำสอนของพระพุทธองค์ลงบน แผ่นทองแดง นิกายมหายานเจริญมากในระยะนี้ ทั้งยังทรงอุปถัมภ์ศาสนาอื่นด้วย ทรงใช้เงินมหาศาลในการเผยแพร่มหายาน สร้างงานศิลป กรรมและสถาปัตยกรรมแบบพุทธ อาณาเขตของพระองค์ทางตะวันตกจากเมืองโบฆาราจดตะวันออกที่เมืองปัตนา และทางเหนือจากปามีร์จดตอนกลางของประเทศอินเดียลงมาทางใต้ เมืองหลวง คือ เปชวาร์ หลวงจีนที่เดินทางมาแสวงบุญเขียนเล่าไว้ว่า มีเจดีย์ของพระเจ้ากนิษกะสูงถึง 150 ฟุต ตกแต่งด้วยไม้สูง 50 ฟุต มีร่มทองแดงสูง 88 ฟุต

พวกกุชานครอบครองเส้นทางสายไหมระหว่างจีนถึงอินเดีย สินค้าประเภทฝ้ายจากเบงกอลและกุจราช ขนสัตว์จากทางเหนือของอินเดีย หินมีค่าจากทางใต้ เป็นที่ต้องการของคนต่างชาติ การติดต่อทางการค้าทำให้วัฒนธรรมตะวันตกเข้ามาสู่อินเดีย ดาราศาสตร์ของอินเดียไปสู่โลกตะวันตก คือ กรีกและโรมันเช่นกัน ศิลปะกรีกและโรมันผสมกับศิลปพื้นเมืองของอินเดีย กลายเป็นศิลปะแบบคันธาราษฏร์ นักสอนศาสนาคริสต์เดินทางมาอินเดีย และพระนิกายมหายานเดินทางไปเอเซียกลาง จีน ญี่ปุ่น ส่วนศาสนาพุทธนิกายเถรวาทเข้าไปที่ศรีลังกา และต่อมาในเอเซียตะวันออกเฉียงใต้

เมื่อต้นคริสต์ศตวรรษที่ 1 อาณาจักรโรมันกำลังรุ่งเรือง คนโรมันนิยมของหรูและแปลกตาจึงทำการค้ากับตะวันออก และจ่ายค่าสินค้าด้วยเงินและทองทำให้อินเดียร่ำรวย แต่อินเดียไม่ต้องการสินค้าจากโรมัน

ดินแดนทางใต้ของอินเดีย เป็นที่อยู่ของพวกดราวิเดียน ชนพื้นเมืองเดิม มี ผู้สันนิษฐานว่าอาจเป็นพวกที่อยู่ตามลุ่มแม่น้ำสินธุมาก่อน แล้วถูกพวกอารยันบุก รุกหนีลงมาทางใต้ พวกที่ยอมอ่อนน้อมต่ออารยันจะกลายเป็นพวกที่อยู่ในวรรณะศูทรไป มีการจารึกภาษาทมิฬทางใต้ อย่างไรก็ตาม พวกดราวิเดียนก็ได้รับวัฒนธรรมและภาษาของพวกอินโด-อารยันไว้ด้วย ในงานวรรณคดีภาษาทมิฬ กล่าวถึงการค้ากับพวกชนต่างชาติ อาณาจักรสำคัญทางใต้มีเกราลา โชลา ปันดีย์

ต้นคริสต์ศตวรรษที่ 4 พระเจ้าจันทรคุปต์ที่ 1 ตั้งราชวงศ์คุปตะที่เมืองปัตลีบุตร โอรสของพระองค์ ชื่อ พระเจ้าสมุทรคุปต์ ทรงขยายดินแดนออกไปกว้างไกล ทรงทำเหรียญทองสลักเรื่องราวเกี่ยวกับพระองค์ แล้วนำไปไว้ที่เสาหินของพระเจ้าอโศก ราชวงศ์คุปตะรุ่งเรืองมากในสมัยของพระเจ้าจันทรคุปต์ ที่ 2 (ค.ศ.376-415) เพราะนอกจากจะชนะพวกสากะแล้ว ทรงรวมดินแดนตะวันออกและทางเหนือไว้ในอำนาจ ให้เมืองอุจเจนเป็นเมืองหลวง อารยธรรมอินเดียเจริญสูงสุด พระราชาทรงสนับสนุนศิลปะ วิทยาศาสตร์ วรรณคดี ทรงดูแลกวีและนักดนตรีด้วยพระองค์เอง กวีที่มีชื่อเสียงในสมัยนี้ คือ กลิทัษ

การปกครองสมัยคุปตะเป็นแบบกระจายอำนาจไปตามท้องถิ่น การค้าเจริญขึ้นมาก มีการค้าขายมากขึ้นกับเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ หมู่เกาะอินโดนีเซีย มาเลเซีย กัมพูชา และประเทศไทย พ่อค้าที่ร่ำรวยนิยมบริจาคเงินเพื่อสร้างงานสำคัญทางศาสนา เช่น สถูปที่สัญจี อมาราวาตี ฯลฯ วัดพุทธกลายเป็นเจ้าของที่ดินมากมายเช่นเดียวกับพราหมณ์ วัดฮินดูขนาดเล็กก็มีผู้สร้างขึ้นเช่นกัน

มีการฟื้นฟูวรรณคดี มหากาพย์รามายนะและมหาภารตะได้รับการรวมรวบและเรียบเรียงใหม่ ภาษาสันสกฤตกลายเป็นภาษาของผู้รู้หนังสือและเป็นภาษาที่ใช้ในราชการ มีหนังสือกามสูตรเกิดขึ้น เป็นหนังสือที่ชี้ถึงความสำคัญของชีวิตคู่และเพศสัมพันธ์

ด้านวิชาการสมัยคุปตะ ตามบันทึกของภิกษุจีนฟาเหียนที่เดินทางมาอินเดียเล่าว่า อินเดียมีโรงพยาบาลมากมาย ผู้คนมีความสุขสมบูรณ์ คุณภาพของการศึกษาดีมาก คนนิยมเรียนหนังสือที่มหาวิทยาลัยและที่วัด มหาวิทยาลัยที่สำคัญอยู่ที่พาราณสี ตักศิลา วิดาร์ภา อจันตะ อุจเจน และนาลันทะ คนสามารถเลือกเรียนได้ทุกแขนงวิชา มหาวิทยาลัยอจันตะเก่งทางการแพทย์ มหาวิทยาลัยนาลันทะมีนักศึกษา 10,000 คน มีห้องบรรยาย 100 ห้อง และห้องสมุดใหญ่หลายห้อง มหาวิทยาลัยมีหอพักให้นักศึกษาจากต่างถิ่นด้วย เป็นที่เลื่องลือกันไปทั่วโลกว่าอินเดียสมัยนั้นเป็นเลิศในเรื่องคณิตศาสตร์ เรขาคณิต ดาราศาสตร์ การแพทย์ และศาสตร์เหล่านี้อินเดียได้ถ่ายทอดไปสู่โลกอื่นต่อมา

ความรุ่งเรืองของราชวงศ์คุปตะสิ้นสุดลงในสมัยพระเจ้ากุมารคุปต์ ราวปลายคริสต์ศตวรรษที่ 4 เมื่อพวกเร่ร่อนจากเอเซียกลาง คือ พวกฮั่น หรือ เฮฟตาไลท์ เข้าครองแดนบัคเทรีย และประมาณกลางคริสต์ศตวรรษที่ 5 พวกเชื้อสายเตอร์ก-มองโกลเหล่านี้เข้ามาโจมตีจักรวรรดิของคุปตะ ในที่สุดราชวงศ์คุปตะก็สลายไปราวคริสต์ศตวรรษที่ 6

ตั้งแต่ค.ศ. 700 เป็นต้นมาศาสนาพุทธค่อยๆ หายไปจากอินเดีย ศาสนาฮินดูเข้ามาแทนที่ ต่อจากนั้นอินเดียถูกอาหรับรุกราน

 5. สมัยตะวันตกเข้าสู่อินเดีย

อิทธิพลของปอร์ตุเกสในอินเดีย ปอร์ตุเกสเข้ามาอินเดียสมัยโมกุล มาทำการค้าทางฝั่งตะวันออกจนกระทั่งถึงศตวรรษที่ 18 และค่อยๆ หมดไปราวค.ศ.1961 เมื่ออินเดียได้รับอิสรภาพ

วาสโก ดา กามา เป็นผู้ค้นพบเส้นทางเดินเรือมายังอินเดีย โดยอ้อมมาทางใต้ของทวีปอาฟริกา เมื่อมาถึงทะเลอารเบีย ได้กัปตันเรือชาว อาหรับนำมาถึงอินเดีย เขามาถึงเมืองกาลิกัต ทางฝั่งตะวันตกเฉียงใต้ เมื่อเดือนเมษายน1498 และได้รับการต้อนรับจากพระราชาอินเดียอย่างดี เขาเขียนจดหมายทูลกษัตริย์ปอร์ตุเกสให้มาทำการค้าเครื่องเทศและหินมีค่า โลหะมีค่า เช่น ทอง เงิน

50 ปีที่วาสโก ดา กามา อยู่ที่อินเดีย เมืองกัว และดินแดนรอบๆ ตกเป็นของปอร์ตุเกส มีการทำการค้ากับ กุจราช ซึ่งเป็นแคว้นที่ร่ำรวยมาก ค.ศ. 1524 กษัตริย์ปอร์ตุเกสตั้งวาสโก ดา กามา เป็น Viceroy ประจำอินเดีย แต่ไม่นานก็เสียชีวิต ต่อมาดินแดนรอบๆ กัว เช่น Velhas มีนายทหารปอร์ตุเกส ชื่อ Albuquerque พร้อมทัพเรือเข้ายึดครอง เมื่อก่อนเมืองนี้เคยเป็นเมืองของมอสเล็ม เป็นศูนย์กลางการค้าม้าอาหรับจาก ออร์มุส

นโยบายของ Albuquerque ให้คนปอร์ตุเกสแต่งงานกับหญิงอินเดีย เพื่อต่อไปจะได้คิดว่าอินเดียเป็นประเทศของตน และให้ไปจับจองที่ดินตามหมู่บ้านต่างๆ ด้วย พวกนี้จึงกลายเป็นเจ้าที่ดิน และพ่อค้าที่ร่ำรวย ต่อมาพวกนี้ร่วมกันทำการต่อสู้ปกป้องดินแดนของตน เมื่อตอนที่สุลต่าน Bijapur และพวกมาราธามารุกราน

ปอร์ตุเกสนำอะไรมาให้อินเดียบ้าง

1.         การต่อเรือขนาดใหญ่กินน้ำลึก

2.         วิธีการเดินเรือและการใช้แผนที่เดินเรือ

3.         การเก็บภาษีผ่านทางให้แก่ปอร์ตุเกส

4.         ปอร์ตุเกสให้ความคุ้มกันแก่พ่อค้าจากโจรสลัด

5.         การปฏิวัติทางการค้าเกิดขึ้นเป็นครั้งแรกโดยพวกปอร์ตุเกส คือ มีเรือค้าขายจากจีน ญี่ปุ่น มะละกา ถึงกัวและจากกัวไปลิสบอน จาก ลิสบอนสินค้าถูกส่งไปขายต่อยัง Cadiz(สเปน), Antwerp(เบลเยี่ยม) และ บราซิล ปอร์ตุเกสผูกขาดการค้ากับอินเดียแต่เพียงผู้เดียว

6.         มีการปลูก ขิง พริกไทย มะพร้าว และเครื่องเทศอื่นๆ เพิ่มมากขึ้น เพื่อส่งไปยุโรป แคว้นกุจราช มัดราส และเบงกอล เป็นแหล่งปลูกฝ้ายใหญ่ เพื่อส่งขายยังยุโรป และอาฟริกา

7.         เงินและทองไหลเข้าสู่อินเดียเพื่อจ่ายค่าสินค้าส่งออก

8.         ภาษาปอร์ตุเกสกลายเป็นภาษาที่ใช้ในการติดต่อค้าขายตามท่าเรือของเอเซีย พนักงานของ East India Company ของอังกฤษจำต้องใช้ภาษาปอร์ตุเกสที่เมือง Surat ด้วย

9.         กัวกลายเป็น Golden Lisbon of the East เป็นเมืองที่มีสถาปัตยกรรมแบบปอร์ตุเกสมากแห่งหนึ่งในระหว่างค.ศ.1540-1600

10.       ปอร์ตุเกสนำศาสนาคริสต์เข้ามาอินเดีย ตั้งโรงเรียนสอนศาสนา โรงพยาบาล สร้างถนน

11.       ภาษาปอร์ตุเกสเข้ามาผสมในไวยากรณ์และพจนานุกรมอินเดีย

12.       การพิมพ์ หนังสือเล่มแรกเป็นภาษาเบงกาลี แต่ใช้ตัวอักษรโรมัน เป็นหนังสือไวยากรณ์ Manuel da Assumpcao พิมพ์ที่ ลิสบอน เมื่อค.ศ.1743

13.       นักวิชาการปอร์ตุเกสนำความรู้และความคิดทางตะวันตกมาสู่อินเดีย

14.       ด้านงานจิตรกรรม พระปอร์ตุเกสนิกายเยซูอิตนำมาสู่อินเดียโดยเฉพาะสมัยโมกุล

15.       โรงเรียนสอนดนตรีและมหาวิทยาลัยปอร์ตุเกสฝึกนักดนตรีชาวกัว ชาวปอร์ตุเกสฝึกศิลปินและอาจารย์ เพื่อส่งกลับมาสอนที่อินเดีย คนอินเดียรู้จักดนตรีตะวันตก ซึ่งมักเป็นเพลงทางศาสนาและอื่นๆ

16.       ปอร์ตุเกสสอนให้คนอินเดียรู้จักสูบบุหรี่และการปรุงอาหาร มีการนำบุหรี่เข้ามาอินเดียเมื่อค.ศ.1508 ปัจจุบันอินเดียสูบบุหรี่มากที่สุดในโลก และนอกจากนั้นได้นำพันธุ์พืช อันได้แก่ มะเขือเทศ มะละกอ สัปะรด มัน และพริก จากอเมริกาใต้มาปลูกในอินเดีย ถั่วจากอาฟริกาและบราซิล สาคูจากอาฟริกา (ข้าวโพดจากอเมริกา?)

อิทธิพลของอังกฤษ : บริษัทอินเดียตะวันออก เมื่อค.ศ.1585 พ่อค้าอังกฤษ 3 คน (Ralph Fitch John Newburry and William Leedes) อัญเชิญพระราชสาส์นของนางเจ้าเอลิซาเบธที่ 1 มาถวายพระเจ้าอัคบาร์ โดยเดินทางมาทางบกถูกปอร์ตุเกสจับตัวไว้ รอดชีวิตมาได้แต่ Fitch เมื่อเขากลับไปอังกฤษจึงได้เขียนเล่าเรื่องราวไว้

ในยุโรป อังกฤษชนะสงครามสเปน และอังกฤษสนใจตะวันออก เพราะคนอังกฤษนิยมเครื่องเทศมาก ปลายศตวรรษที่ 17 การค้าในยุโรปหยุดชะงักเพราะเกิดสงครามในทวีป

ค.ศ.1773 อังกฤษออกกฎหมาย Regulating Act ให้บริษัทอินเดียตะวันออกอยู่ภายใต้รัฐบาลอังกฤษ และตั้ง Warren Hastings เป็นผู้ปกครองคนแรกของเบงกอล เขาเป็นผู้ที่ให้ความสนใจเกี่ยวกับอารยธรรมอันเก่าแก่ของอินเดียและพยายามให้โลกตะวันตกรู้จัก ขณะนั้นอินเดียมีกลุ่มที่มีอำนาจ 3 กลุ่ม คือ สมาคมมาราธา ไนเซมแห่งไฮเดอราบัด และไฮเดอร์อลีแห่งไมซอร์ ทั้งสามตั้งตนเป็นอิสระไม่ขึ้นต่ออังกฤษ

         ผู้ปกครองคนต่อมา คือ Lord Wellesley สามารถชนะไฮเดอราบัด ไมซอร์ และต่อมาสมาคมมาราธาต้องสลายตัว การสลายตัวนี้มีผลเสีย คือ

1.         ผู้คนเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก

2.         สูญเสียผู้เป็นมันสมองของชาติหลายคน

3.         แคว้นเปชวาร์สูญเสียนายทหารหลายคน เพราะแยกตัวไปตั้งรัฐอิสระใน Gwalior, Indore, Baroda, Berar

4.         ทำให้มอสเล็มไนเซมแห่งไฮเดอราบัดกลับมามีอำนาจใหม่และตั้งอาณาจักรอิสระ

5.         พวกซิกตั้งอาณาจักรใหม่ที่มีอำนาจและเป็นอิสระเช่นกัน

6.         ที่สำคัญ คือ เปิดโอกาสให้อังกฤษเข้ามายุ่งเกี่ยวกับการเมืองในอินเดียมากขึ้น และค่อยๆ เข้าครอบครองอินเดียทั้งหมด

อาณาจักรซิก ทางตอนเหนือของอินเดียมีผู้นำซิกที่สำคัญ คือ Rangit Singh (ค.ศ.1799-1839) ที่เป็นผู้ทำให้คนมุสลิม ฮินดู และซิกมีฐานะเท่าเทียมกัน ทางด้านอังกฤษเมื่อได้เมืองเดลฮีและอักราแล้วค.ศ.1849 จึงเข้า มายึดแคว้นปัญจาป ตั้งกฎในการปกครองอินเดียใหม่ ดังนี้

1.         แคว้นอินเดียที่ไม่มีทายาทสืบต่อให้ตกเป็นของอังกฤษ

2.         ให้ลดเงินเดือนพนักงานชาวอินเดียหรือไล่ออกจากบริษัท

3.         ยึดที่ดินของชาวนาอินเดียในเบงกอล

4.         อังกฤษเป็นผู้ผูกขาดการค้า ฝิ่น คราม ปอ ชา

5.         ตั้งโรงเรียนชั้นสูงแบบอังกฤษ

6.         บังคับให้คนอินเดียใช้ภาษาอังกฤษไม่ให้ความสำคัญกับภาษาพื้นเมือง

        กฎข้อบังคับเหล่านี้ทำให้คนพื้นเมืองต้องอยู่ในภาวะลำบาก จึงก่อการจลาจล ร่วมกันต่อต้านคนต่างชาติ ในค.ศ.1858 บริษัทอินเดียตะวันออกของชาวอังกฤษสลายตัว อินเดียตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษที่ปกครองโดยผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ พระราชินีวิคตอเรียทรงดำรงตำแหน่งจักรพรรดินีของอินเดียอย่างเป็นทางการเมื่อค.ศ.1877 อังกฤษสร้างรัฐกันชนขึ้นมาป้องกันรัสเซีย คือ เนปาล ภูฐาน สิขิม และได้บาลุชิสถานมาไว้ในความครอบครอง ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์คนต่อมา คือ Lord Curzon ได้ทำประโยชน์ และโทษหลายอย่างให้อินเดีย เช่น สงบศึกด้านชายแดนอาฟกานิสถาน สร้างทางรถไฟ สร้างเขื่อน นำเข้าสินค้าจากอังกฤษ ทำให้อาชีพทอผ้า ตามชนบทต้องกระทบกระเทือน สนับสนุนการปลูกปอ (เบงกอล) ชา (ทางใต้) ทำให้อุตสาหกรรมของอินเดียเจริญมาก

เกิดขบวนการชาตินิยมในอินเดีย นักศึกษามหาวิทยาลัยได้รับการศึกษาแบบตะวันตก รวมตัวกันเรียกร้องให้คนรักชาติ ฟื้นฟูศาสนา สมาคมคนรักชาติเกิดขึ้นมากมาย เช่น สมาคมพรหมสมาส ของ Rammohan Roy รวมศาสนาและประเพณีอันเก่าแก่ของอินเดียปรับเข้ากับศาสนาคริสต์ สมาคมของ Dayasnanda Sarasvati ฟื้นฟูพระเวท และสมาคม Ramkrishna รวมประเพณีตะวันตกและของอินเดีย

           ค.ศ.1885 มีการตั้งสมาพันธ์ชาติอินเดีย ให้อินเดียมีสิทธิเท่าเทียมอังกฤษให้

1.         คนอินเดียมีสิทธิออกเสียงในสภา

2.         คนอินเดียมีสิทธิดำรงตำแหน่งข้าราชการชั้นสูง

ค.ศ.1896-1897 อินเดียประสบภาวะอดอยากและเกิดโรคระบาดและญี่ปุ่นทำสงครามชนะรัสเซีย ทำให้การต่อต้านตะวันตกมีมากขึ้น เพราะคิดว่าคนเอเซียสู้กับตะวันตกได้ เกิดผู้นำหัวรุนแรง คือ Tilak ไม่พอใจที่อังกฤษแบ่งเบงกอลจึงต่อต้านด้วยการ

1.         ตั้งเมืองที่มีแต่คนอิสลามเป็นส่วนใหญ่

2.         Boycott สินค้าผ้าจากอังกฤษ

3.         วางระเบิดไปทั่ว

4.         ชนกลุ่มน้อยมุสลิมเข้าเป็นสมาชิกสมาพันธ์มุสลิม (ตั้งแต่ค.ศ.1900) เพื่อรักษา ผลประโยชน์ของตนเอง

ค.ศ.1911 รัฐบาลย้ายที่ทำการมาเดลฮี

ค.ศ.1916 สัญญา Lacknow มีข้อตกลงว่าฮินดูและอิสลามต้องการอิสรภาพพร้อมร่วมสงครามกัน เพื่อต่อต้านอังกฤษ ทำให้คนตายมากโดยเฉพาะที่เมืองอมริสสา (ค.ศ.1919)

ค.ศ.1919 เดือนธันวาคม การปฏิรูป Montagu-Chelmsford มีข้อตกลงกันดังนี้

1.         แบ่งอำนาจปกครองในแคว้นต่างๆ

2.         อังกฤษสงวน การตำรวจและการดูแลภาษี

3.         อินเดียได้ดูแลการกสิกรรม อุตสาหกรรม การศึกษา สาธารณสุข ฯลฯ

ค.ศ.1869-1948 มหาตมะคานธี นำขบวนการรักชาติ กู้ชาติ ปลุกความคิดแบบเก่า และตั้งมั่นในกฎ 3 ข้อ คือ

1.         ความสัตย์จริง

2.         ไม่ใช้ความรุนแรง

3.         ความรักที่บริสุทธิ์ต่อเพื่อนมนุษย์

สัญลักษณ์ของเขา คือ หูกทอผ้า เขาให้ทุกคนทอผ้าใช้เองและหาเกลือทะเลเอง ไม่ต้องซื้อจากอังกฤษ ภายหลังเขาถูกจับ

ค.ศ.1928 เนรูห์ (ค.ศ.1916-1931) เสนอร่างรัฐธรรมนูญ

ค.ศ.1935 India Act บ่งว่าแคว้นได้สิทธิปกครองตนเองอย่างอิสระ แต่สิทธิพิเศษเป็นของผู้สำเร็จราชการ

แทนพระองค์

ค.ศ.1937 พม่าแยกตัวจากอินเดียมาเป็นอาณานิคมอังกฤษ มหาตมะ คานธี เรียกร้องอิสรภาพใหม่ มี เนรูห์

สนับสนุน

ค.ศ.1940 โมฮัมเม็ด จินนาห์ ผู้นำสมาพันธ์อิสลามต้องการตั้งรัฐอิสลามอิสระขึ้น เกิดปากีสถาน หลังสงคราม

โลกครั้งที่1 มหาตมะ คานธีขับไล่อังกฤษออกจากอินเดีย

ค.ศ.1947 เกิดการต่อสู้กันอย่างนองเลือดระหว่างฮินดูและอิสลาม

ค.ศ.1948 มหาตมะ คานธีถูกลอบสังหาร

ค.ศ.1947-1964 เนรูห์ เป็นนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศ เขาเริ่มการบริหารประเทศด้วย

1.         จัดระเบียบการปกครองใหม่

2.         รวมรัฐอิสลามไฮเดอราบัดไว้ส่วนกลาง

3.         ตั้งรัฐธรรมนูญสำหรับสาธารณรัฐร่วมอินเดีย แบ่งเป็น 27 รัฐ แต่ละ รัฐมีผู้ปกครองและสภาของตนเอง

4.         สิขิมอยู่ภายใต้ความคุ้มครองของอินเดีย

5.         จัดระเบียบที่ดินใหม่ พัฒนาเกษตรกรรม เพราะคนหนาแน่นและอยู่ใน สภาวะอดอยาก

6.         พัฒนาอุตสาหกรรม เหมืองแร่ สร้างโรงงานถลุงเหล็ก

7.         พัฒนาการศึกษา

8.         รณรงค์ต่อต้านประเพณีเก่า เช่น การบูชาวัว การแบ่งชั้นวรรณะ

9.         สำรวจสัมโนครัว

10.       เปิดสัมพันธไมตรีกับจีน (จูเอนไล) และรัสเซีย